Tutarlılığın Çocuk Gelişimindeki Önemi

Çocuğunuz Yapamıyor Değil, Davranışını Ortama ve Kişiye Göre Düzenliyor

Birçok ebeveyn, çocuklarının evde yerine getirdiği davranışları dış ortamlarda göstermemesi nedeniyle endişe duymaktadır. Evde ismine dönen, verilen komutları uygulayan, oyuncaklarını toplayan veya basit yönergeleri takip eden bir çocuğun alışveriş merkezinde, parkta ya da kalabalık bir ortamda aynı davranışları sergilememesi sıklıkla karşılaşılan bir durumdur.

Bu durum çoğu zaman çocuğun beceriyi yapamadığını değil, davranışlarını bulunduğu ortama ve karşısındaki kişiye göre düzenleyebildiğini göstermektedir. Aslında bu, sanılanın aksine önemli bir gelişimsel göstergedir. Çünkü çocuk hangi ortamda, hangi davranışın işe yaradığını ve hangi yetişkinin sınırları daha esnek uyguladığını öğrenmeye başlamıştır.

Davranışın Ortama Göre Değişmesi Ne Anlama Gelir?

Çocuk gelişiminde davranışların farklı ortamlarda farklı şekillerde ortaya çıkması oldukça yaygındır. Özellikle küçük yaşlarda çocuklar dikkatlerini yönetmekte zorlanabilir ve çevresel uyaranlardan yoğun şekilde etkilenebilirler.

Örneğin çocuk ev ortamında;

• İsmi söylendiğinde dönüp bakabiliyor,
• Verilen basit yönergeleri yerine getirebiliyor,
• Getir-götür veya koy-al gibi komutları anlayabiliyor,
• Oyun sırasında ebeveyniyle iş birliği kurabiliyorsa,

ancak kalabalık ortamlarda bunları yapmıyorsa, bu durum her zaman gelişimsel bir yetersizliğe işaret etmez.

Aksine çocuk, dikkatini çevresindeki uyaranlara yöneltmiş olabilir veya farklı ortamlarda farklı kuralların geçerli olduğunu öğrenmiş olabilir.

Dış Ortamlarda Neden Daha Fazla Zorluk Yaşanır?

1. Yoğun Uyaranlar Dikkati Dağıtır

Alışveriş merkezleri, oyun alanları, kalabalık parklar ve sosyal etkinlikler çocuklar için son derece uyaran bakımından zengin ortamlardır.

Parlak ışıklar, yüksek sesler, hareket eden insanlar, oyuncaklar ve yeni deneyimler çocuğun dikkatini sürekli olarak çekmektedir. Bu durumda ebeveynin verdiği yönergeler ikinci planda kalabilmektedir.

Çocuk sizi duyuyor olabilir ancak dikkat sistemi o anda çevresel uyaranlarla meşgul olduğu için tepki vermekte zorlanabilir.

2. Kuralların Kişiden Kişiye Değişmesi

Davranışların sürmesindeki en önemli etkenlerden biri yetişkinler arasındaki tutarlılıktır.

Çocuklar çok iyi gözlemcilerdir. Hangi ebeveynin daha kolay ikna olduğunu, hangi yetişkinin ağlama karşısında karar değiştirdiğini ve hangi durumlarda kuralların esnetilebildiğini kısa sürede öğrenebilirler.

Örneğin;

• Anne “hayır” dediğinde karar değişmiyorsa,
• Baba ağlama sonrası isteği yerine getiriyorsa,

çocuk zamanla hangi davranışın işe yaradığını öğrenir ve o davranışı kullanmaya devam eder.

Bu durum manipülasyon değil, öğrenilmiş davranış örüntüsüdür.

Ağlayarak İstediğini Yaptırma Neden Devam Eder?

Davranış biliminde bir davranışın devam etmesinin temel nedeni o davranışın işe yaramasıdır.

Çocuk ağladığında;

• Oyuncak alınıyorsa,
• Parkta daha fazla kalınıyorsa,
• Kurallar değiştiriliyorsa,

ağlama davranışı güçlenir.

Özellikle bazen işe yarayan bazen yaramayan davranışlar daha da kalıcı hale gelir. Çünkü çocuk her seferinde tekrar denemeye devam eder.

Bu nedenle davranış yönetiminde en önemli unsur tutarlı tepkidir.

Davranış Birliği Neden Bu Kadar Önemlidir?

Çocukların güven duygusunu geliştiren temel unsurlardan biri öngörülebilirliktir.

Kuralların sürekli değiştiği ortamlarda çocuklar sınırları anlamakta zorlanır. Ancak tüm yetişkinler aynı yaklaşımı benimsediğinde çocuk neyin kabul edildiğini ve neyin kabul edilmediğini daha kolay öğrenir.

Davranış birliği;

• Anne ve baba arasında,
• Ev ve okul arasında,
• Bakım veren diğer yetişkinler arasında

sağlanmalıdır.

Çocuk her ortamda aynı mesajı aldığında davranış değişikliği çok daha hızlı gerçekleşmektedir.

Dış Ortamlarda Sınırlar Nasıl Korunmalıdır?

Önceden Bilgilendirme Yapın

Çocuklar geçişleri yönetmekte zorlanabilirler. Bu nedenle dış ortamdan ayrılmadan önce hazırlık yapılmalıdır.

Örneğin:

“Beş dakika sonra eve gidiyoruz.”

“Bu oyundan sonra çıkacağız.”

gibi açıklamalar çocuğun zihinsel hazırlık yapmasını sağlar.

Söylenen Süreye Uyun

Beş dakika sonra çıkılacağı söylendiyse gerçekten çıkılmalıdır.

Ağlama başladığında süre uzatılırsa çocuk ağlamanın etkili bir yöntem olduğunu öğrenir.

Tekrarlayan Komutlardan Kaçının

Bir komutun defalarca tekrarlanması zamanla etkisini azaltır.

Çocuğun dikkatini çekin, göz hizasına inin ve kısa bir yönerge verin.

Örneğin:

“Oyuncağı yerine koy.”

“Eve gidiyoruz.”

Yönerge net olmalı ve gereksiz açıklamalarla uzatılmamalıdır.

Gerekirse Fiziksel Yönlendirme Kullanın

Çocuk komutu yerine getirmediğinde aynı yönergeyi sürekli tekrar etmek yerine sakin ve kararlı bir şekilde fiziksel yönlendirme yapılabilir.

Buradaki amaç ceza vermek değil, davranışı tamamlamasına yardımcı olmaktır.

Aile Toplantıları Neden Faydalıdır?

Davranış yönetiminde başarı sağlayabilmek için aile üyelerinin ortak bir plan oluşturması gerekir.

Bu nedenle ebeveynlerin kendi aralarında aşağıdaki sorulara net cevaplar vermesi önemlidir:

• Hangi davranışlara kesinlikle izin verilmeyecek?
• Ağlama ve öfke nöbetlerinde nasıl tepki verilecek?
• Dış ortamdan ayrılma rutinleri nasıl uygulanacak?
• Komut kaç kez tekrar edilecek?
• Kurallara uyulduğunda hangi olumlu geri bildirimler verilecek?

Bu konularda ortak karar alınması çocuğun karşılaştığı mesajların tutarlı olmasını sağlar.

Bolluca Ailesi Diyor ki

Çocuğun bazı ortamlarda kurallara uyması, bazı ortamlarda ise zorlanması her zaman bir beceri eksikliğini göstermez. Çoğu zaman çocuk davranışlarını bulunduğu ortamın özelliklerine ve karşısındaki yetişkinin tutumuna göre şekillendirmektedir. Bu durum aynı zamanda çocuğun çevresini gözlemlediğini, neden-sonuç ilişkilerini kurabildiğini ve sosyal öğrenme süreçlerinin aktif olduğunu göstermektedir.

Bu nedenle davranış problemleriyle karşılaşıldığında ilk olarak çocuğun yapabilme kapasitesini değil, yetişkinlerin tutarlılığını değerlendirmek gerekir. Çocuklar için en güvenli ve öğretici ortam, sınırların net olduğu, kuralların kişiye göre değişmediği ve tüm yetişkinlerin ortak bir yaklaşım sergilediği ortamlardır.

Çoğu zaman ihtiyaç duyulan şey yeni bir yöntem aramak değil; mevcut yöntemin herkes tarafından aynı şekilde, sabırla ve tutarlı biçimde uygulanmasıdır.

Kurumlarımızdan multidisipliner bir eğitim alabilirsiniz. Bünyemizde sağlanan dil ve konuşma terapisi, ergoterapi, özel eğitim uzmanı, çocuk gelişim uzmanı ve psikologlarımızdan destek alabilirsiniz.

Bolluca Öerm Ailesi/Arnavutköy: 0212 685 10 13

Şirin Çocuk Ailesi/Bayrampaşa: 0212 537 61 60